Ranking: TOP 5 najlepszych książek popularnonaukowych

Prawdopodobnie najsłynniejsza książka o ewolucji, „The Selfish Gene”, sprzedała się na całym świecie w ponad milionie egzemplarzy od czasu jej publikacji w 1976 roku. Przedstawiona teoria opisuje ideę, że postęp gatunkowy jest napędzany przez geny i ich nieodłączną potrzebę replikacji, a pojedyncze organizmy, całe populacje i gatunki są jedynie środkami dla ich rozwoju. Pomimo charakterystyki słowa „samolubny”, może to wyjaśniać wszelkiego rodzaju zjawiska, od altruizmu i współpracy, po hodowlę kooperatywną i eusocjalność.

Chociaż obecnie jest prawdopodobnie najbardziej znany z nadmiernego wstrętu do religii i wdawania się w kłótnie na Twitterze, Dawkins wykonał jedną ze swoich najlepszych prac w „The Selfish Gene”. Był rewolucyjny i kontrowersyjny, a przypisuje się mu wypełnienie luk między teoretycznymi pracami biologii ewolucyjnej z połowy XX wieku a współczesną erą genomu. U wielu czytelników, na poziomie osobistym książka ta wywołała nieustającą fascynację biologią ewolucyjną i ekologią behawioralną.

Klasyka kosmologii Hawkinga była powszechnie chwalona za sformułowanie zaawansowanych koncepcji w spójny sposób dla niefizyków – znana jest z tego, że odrzuca wszystkie równania oprócz jednego (E = mc2) z pierwotnego układu. Mając na celu przybliżenie masom swoich badań akademickich, Hawking wymownie pisał o szerokiej gamie podtematów, w tym o historycznych badaniach astronomii, czarnych dziurach, Wielkim Wybuchu i losach rozszerzającego się wszechświata. „Krótka historia czasu” dowodzi potrzeby „jednoczącej teorii” fizyki teoretycznej, która wyjaśniłaby całe funkcjonowanie wszechświata. Ta „teoria wszystkiego” łączyłaby dwie główne, ale obecnie uważane za niezgodne, teorie współczesnej fizyki: ogólną teorię względności i kwantową teorię pola.

Pomimo złożonej tematyki, pierwsza książka popularnonaukowa Hawkinga odniosła ogromny sukces komercyjny: stała się światowym bestsellerem i wyprzedała się w USA w ciągu kilku dni.

„Zła nauka” to krytyczna dyskusja na temat sposobów, w jakie media odnoszą się do naukowych i medycznych historii. Goldacre uważa, że prasa i opinia publiczna na ogół słabo rozumieją podstawy nauki i mają ograniczone możliwości oceny twierdzeń na podstawie rzeczywistych dowodów. Podejmuje szereg kontrowersji, od rzekomych leczniczych właściwości homeopatii, przez strach przed MRSA „superbug”, po Gillian McKeith. Każde zagadnienie zostało zwięźle opisane, a wszelkie twierdzenia naukowe są analizowane w świetle recenzowanych, opartych na dowodach badań.

Goldacre częściowo przypisuje powszechnemu niezrozumieniu kwestii badawczych dominację dziennikarstwa wśród absolwentów kierunków artystycznych i humanistycznych. Narzeka również na powszechne uproszczenie nauki, aby uzyskać bardziej sensacyjne, wywołujące emocje nagłówki. Dzieło zostało docenione przez krytyków i w wielu zestawieniach znalazło się w pierwszej dziesiątce popularnonaukowych bestsellerów. Od czasu publikacji Goldacre kontynuuje blogowanie o powszechnych błędnych przekonaniach i interpretacjach naukowych dla wszystkich zainteresowanych jeszcze większą liczbą podobnych historii.

Gould, wpływowy biolog ewolucyjny i paleontolog, przed śmiercią w 2002 roku napisał kilka uznanych książek popularnonaukowych. „Wonderful Life”, książka o wspaniałych odkryciach fauny kambryjskiej w łupkach Burgess, również zasługuje na wspomnienie, ale „The Mismeasure of Man” to najbardziej znana i znacząca kulturowo publikacja tego autora. Gould stawia argumenty, stanowczo przeciwstawiając się determinizmowi biologicznemu - przekonaniu, że różnice społeczno-ekonomiczne między różnymi klasyfikacjami ludzi są wynikiem odziedziczonych czynników biologicznych. Mocno krytykuje kraniometrię i testy psychologiczne jako pomiary inteligencji, pisząc, że „niezmiennie [odkrywają], że grupy uciskane i defaworyzowane - rasy, klasy czy płeć - są z natury gorsze i zasługują na swój status”.

Zarzuca, że wiele wczesnych badań nad inteligencją było obarczonych nieświadomymi błędami metodologicznymi, ze względu na istniejące uprzedzenia rasowe i społeczne badaczy. Na łamach New York Times, w artykule z 2011 roku argumentowano, że na zarzuty Goulda w dużym stopniu wpłynęła jego postawa wobec rasizmu; Gould był zagorzałym zwolennikiem ruchu na rzecz praw obywatelskich od najmłodszych lat, organizując protesty w Leeds we wczesnych latach sześćdziesiątych. Jednak od tamtego czasu recenzje gazety utrzymywały, że twierdzenia Goulda były rzeczywiście prawdziwe.

W listopadzie 2019 roku książka, która zrewolucjonizowała badanie życia, obchodziła 160-lecie istnienia. Teoria ewolucji Darwina za pomocą doboru naturalnego to idea, zakładająca, że populacje zmieniają się, a gatunki ewoluują w czasie z powodu preferencyjnego przeżycia niektórych osobników nad innymi. „O powstawaniu gatunków” zawiera skrupulatny opis wyjaśniających przykładów selekcji, takich jak selektywna hodowla gołębi.

Chociaż popularna nauka w połowie XIX wieku nie była jeszcze szanowaną niszą, „O pochodzeniu gatunków” została napisana dla osób niebędących ekspertami i wywołała szeroką dyskusję naukową i religijną. Klasyczny darwinowski pogląd na dobór naturalny był rozwijany przez lata, gdy poprawiła się wiedza o mechanizmach stojących za doborem i przystosowaniem. Niemniej jednak początkowa koncepcja Darwina pozostaje centralną, jednoczącą teorią biologii, w której kontekście rozpatrywane są wszystkie zagadnienia.